امنیت اطلاعات در دولت الکترونیکی - بخش دوم

3. امنیت اطلاعات

هر گونه اقدام و عمل در زمینه دولت الکترونیکی، در غیاب یک سیاست امنیتی دقیق که به درستی بیان شده باشد در مقابل شکاف های امنیتی آسیب پذیر خواهد بود. سیاست های امنیت اطلاعات، سنگ بنای اثربخشی امنیت اطلاعات هستند.سیاست امنیتی بدین منظور طراحی شده که انتظاراتی که از یک سازمان در قبال امنیت سیستم های اطلاعاتی می رود را تبیین و تعریف کند . هدف کلی آن کنترل و هدایت رفتارهای انسانی در تلاش برای کاهش خطرات وارده به دارایی های اطلاعاتی از طریق اقدامات تصادفی یا عمدی است. سیاست های امنیت اطلاعات امنیت و رفاه منابع اطلاعاتی را پایه ریزی می کند. آنها پایه و اساس امنیت اطلاعات درون یک سازمان هستند. در یک سازمان، داشتن اطلاعات مناسب در زمان مناسب می تواند تفاوت بین موفقیت و شکست را ایجاد کند. امنیت داده ها به کاربر کمک می کند تا اطلاعات را از تغییرات ناخواسته یا مخرب و حذف یا افشای غیرمجاز محافظت کند.

سه بعد امنیت داده وجود دارد:[4]

محرمانه بودن: به حفاظت از اطلاعات از افشای غیر مجاز اشاره دارد مثلا افشای اطلاعات به مطبوعات یا انتشار از طریق تکنیک های در دسترس قرار دادن نامناسب و با انتشار اطلاعات به کسانی که صلاحیت دانستن اطلاعات را داشته باشند.

صحت و درستی: در مورد حفاظت اطلاعات از تغییر غیر مجاز آن، و حصول اطمینان از اینکه اطلاعات، مانند یک لیست ذیصلاح، می تواند مورد استناد قرار گیرد و دقیق و کامل باشد.

در دسترس بودن: اطمینان از اینکه اطلاعات در صورت لزوم در دسترس باشد.

بنابراین، سه مفهوم امنیتی اساسی که در خصوص اطلاعات اهمیت دارند، محرمانه بودن، صحت و قابلیت دسترسی هستند. هنگامی که اطلاعات توسط کسی که مجاز به انجام آن نیست، خوانده یا کپی شود، نتیجه به عنوان از دست دادن محرمانگی محسوب می شود. برای برخی از انواع اطلاعات، محرمانه بودن یک ویژگی بسیار مهم است. نمونه هایی از جمله داده های تحقیق، مدارک پزشکی و بیمه و راهبردهای سرمایه گذاری دولتی از این دست هستند. در بعضی از نقاط، ممکن است یک تعهد قانونی برای حفاظت از حریم خصوصی افراد وجود داشته باشد. این به خصوص برای بانک ها و شرکت های وام ، گردانندگان بدهی، کسب و کارهایی که اعتبار خود را به مشتریان خود گسترش می دهند یا کارت اعتباری صادر می کنند، بیمارستان ها، دفاتر پزشکان و آزمایشگاه های پزشکی؛ افراد یا سازمان هایی که خدماتی مانند مشاوره روانشناختی یا درمان دارویی ارائه می دهند، و آژانس هایی که مالیات را جمع می کنند صدق می کند. اطلاعاتی که در یک شبکه ناامن قابل دسترس باشند ممکن است خراب شوند.

هنگامی که اطلاعات به روش های غیر منتظره اصلاح می شود، نتیجه به عنوان از دست دادن صحت و درستی شناخته می شود. این به این معنی است که تغییرات غیر مجاز در اطلاعات، چه به لحاظ خطای انسانی و چه دستکاری عمدی، ایجاد می شود. صحت و درستی برای اهداف ایمنی ضروری و اطلاعات مالی مورد استفاده برای فعالیت هایی مانند انتقال وجه الکترونیکی، کنترل ترافیک هوایی و حسابداری مالی بسیار مهم است.

اطلاعات می تواند پاک شود یا غیر قابل دسترسی گردد و در نتیجه منجر از دست رفتن ویژگی در دسترس بودن گردد. هنگامی که یک کاربر نمی تواند دسترسی به شبکه یا خدمات خاص ارائه شده در شبکه را داشته باشد، آنها حمله محرومیت از سرویس (denial of service) را تجربه می کنند.

سازمانها برای در دسترس قرار دادن اطلاعات به کسانی که به آن احتیاج دارند و مورد اعتماد هستند از احراز هویت و مجوز استفاده می کنند. بنابراین، مفاهیم مربوط به افرادی که از این اطلاعات استفاده می کنند، احراز هویت، مجوز و عدم رد شدن است. احراز هویت اثبات می کند که کاربر همان شخصی است که ادعا میکند. این اثبات ممکن است شامل چیزی باشد که کاربر می داند (مانند یک رمز عبور)، چیزی که کاربر دارد (مانند یک کارت هوشمند) یا چیزی درباره کاربر که هویت فرد را اثبات کند (مانند یک اثر انگشت). مجوز، عمل تعیین کننده این است که آیا یک کاربر خاص (یا سیستم کامپیوتری) حق انجام فعالیت خاصی مانند خواندن یک فایل یا اجرای برنامه را دارد یا خیر. امنیت زمانی قوی است که تأیید هویت بعدا نتواند رد شود و همچنین کاربر بعدا نتواند انکار کند که فعالیتی را که انجام داده انجام نداده است. به این مشخصه عدم انکار گفته می شود. یک حادثه امنیتی شبکه، هر فعالیت مرتبط با شبکه با پیامدهای امنیتی منفی است. این معمولا به این معنی است که این فعالیت یک سیاست امنیتی صریح یا ضمنی را نقض می کند.

4.استقرار دولت الکترونیکی

پیاده سازی دولت الکترونیکی و خدمات مرتبط با آن را میتوان ضروریترین اقدام دولت ها برای کاربرد فناوری اطلاعات IT درجامعه عنوان نمود. دستاوردهای استقرار دولت الکترونیک در زمینه های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، محیط زیست و ... برای کشورها برکمترکسی پوشیده است. ولی آنچه از اهمیت ویژه ای برخوردار است لزوم توجه به چالشها و پیش نیازهای استقرار این سیستم می باشد. شاید بتوان امنیت اطلاعات را یکی از حیاتی ترین نیازها و یکی از چالش برانگیز ترین عوامل دردستیابی به این هدف عنوان نمود، چرا که درصورت مغفول واقع شدن این مهم ممکن است با استقرار دولت الکترونیک راهی برای سوء استفاده سودجویان و دشمنان هموار شده و با نتیجه معکوس و تبعات بعضاً جبران ناپذیر سیاسی، اقتصادی و اجتماعی برای کشور به دنبال داشته باشد. بدیهی است تغییر درهرفرایندی با مقاومت ها، چالشها و موانعی مواجه بوده که نیازمند ایجاد زیرساختها و زیرسیستم های مرتبط با آن می باشد. نظر به علل مختلف ضرورت اجرا و پیاده سازي دولت الکترونیک و صرفنظر از اینکه در چه کشوري پیاده سازي می گردد، بررسی عوامل مختلف موفقیت اجراي استقرار دولت الکترونیک در کاهش خطرات و مدیریت چالشهاي پیش روي استقرار دولت الکترونیک می تواند بسیار موثر باشد. از جمله این عوامل توانایی سیستم متولی این امر در ایجاد و پیاده سازي راهبرد هاي طراحی، استقرار و مدیریت امنیت اطلاعات است که به دلایل مختلفی ضرورت دارد]5[. همچنان که مرسوم است در سنجش میزان آمادگی براي دولت الکترونیکی هر کشوري از تعدادي مدل و چارچوب ارزیابی و نیز تعدادي مدل استقرار (سه، چهار، پنج و شش مرحله اي ) استفاده می شود که در هر کدام از این چارچوب هاي ارزیابی و مدل هاي استقرار محورها و عامل هایی مد نظر است و مورد ارزیابی و توجه قرار می گیرد[6] .

به طور کلی در زمینه ارزیابی مواردي چون محورهاي فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادي و فنی (زیرساختی) در کانون توجه قرار می گیرد و در مقابل، مراحلی کلی استقرار معمولاً فارغ از جزئیات آن به مراحل کلی چون معرفی، تعامل، تراکنش و استقرار نهایی تقسیم بندي می گردد.

5.ضرورت امنیت اطلاعات در استقرار و پیاده سازی دولت الکترونیکی

امروزه با گسترش فناوری اطلاعات در زندگی بشر و وابستگی هرچه بیشتر آن به کسب و کار؛ محافظت از اطلاعات، به منزله شاهرگ حیاتی یک صنعت مدرن محسوب می گردد. اطلاعات بعنوان یکی از باارزشترین و حساسترین داراییهای سازمان بوده و دستیابی به آن و عرضه بموقع و مناسب اطلاعات مورد نیاز، همواره دارای نقش محوری و سرنوشت ساز می باشد. حفظ و نگهداری اطلاعات شرط لازم برای تداوم فرآیند کسب و کار بنگاههای اقتصادی می باشد.

دسترسی غیرمجاز و رخنه به اطلاعات روی دیسک ها ، کامپیوترها و استفاده غیرمجاز از آنها تبدیل به معضل شده است و این دسترسی توسط کارمندان یک سازمان،کاربران اینترنت و یا توسط عوامل دیگر صورت می گیرند لذا سازمان ها و شرکت ها ناگزیر به دنبال پیاده سازی موارد امنیتی می باشند. برای پیاده سازی امنیت تنها توجه به مسائل تکنیکی کافی نیست بلکه ایجاد سیاستهای کنترلی و استاندارد کردن آن و همچنین ایجاد روالهای صحیح، درصد امنیت اطلاعات را بالا خواهد برد و همین امر بکارگیری سیستمهای، مدیریت امنیت اطلاعات را الزامی کرده است.

اکنون مباحث مربوط به امنیت اطلاعات، بعُد جدیدتری پیدا کرده و از موضوعاتی است که ، این روزها در کانون توجه تمامی سازمان ها و موسسات قرار گرفته است. علی رغم استفاده کشورهای مختلف جهان از انواع استانداردهای سیستم مدیریت امنیت اطلاعات، متاسفانه در ایران تاکنون هیچ تلاشی در جهت تطبیق و پیاده سازی سیستم مدیریت امنیت اطلاعات در ادارات و سازمانها صورت نگرفته است هرچند این امر به تدریج در حال شکل گیری است.بنابراین، با شروع ایجاد دولت الکترونیکی در ایران توسط سازمانها و نهادهای دولتی، برای تأمین امنیت اطلاعات، شناخت و درک صحیح و همچنین اجرا و پیاده سازی سیستمهای مدیریت امنیت اطلاعات ضروری می باشد.[7]

اهمیت مدیریت امنیت اطلاعات و داده ها وقتی بروز می کند که پیاده سازي دولت الکترونیک در عرصه هاي مختلف ارزیابی (مانند سیاسی، اجتماعی و اقتصادي) کاربردي گردد. به عنوان نمونه زمانی که در بحث کاربرد دولت الکترونیک در زمینه اجتماعی و سیاسی به انواع راي گیري هاي الکترونیکی مانند انواع انتخابات شوراها، انتخابات محلی و ملی، نظر سنجی ها و یا همه پرسی هاي مختلف در خصوص موضوعات روز و یا تصمیمات مهم شهري یا کشوري می رسیم این مدیریت بیش از پیش مهم جلوه می کند چرا که بخشی از اطلاعات و داده هاي اخذ شده باید طبق موازین قانونی هر کشوري منتشر شده و بخشی دیگر محرمانه و غیر قابل دسترسی براي افراد غیر مجاز باقی بماند تا سلامت و بیطرفی این فرآیندها پذیرفته گردد. از سوي دیگر در زمینه هاي اقتصادي اطلاعاتی مانند اطلاعات مشتریان، رفتار مشتریان و اطلاعات بنگاه میتواند بسیار حیاتی تلقی گردد و عدم مدیریت صحیح آنها می تواند موجب برتري رقبا و یا نابودي بنگاه اقتصادي گردد. اهمیت این موضوع در زمینه اقتصادي وقتی مضاعف می گردد که اطلاعات بازار یا مشتریان در سطح کشوري و ملی و بین المللی مطرح گردد. همچنین این موضوع در مباحث هوش تجاري و راه اندازي و مدیریت مراکز انبارش داده و یا مراکز داده نیز کاربرد دارد.[8]

یکی از عوارض احتمالی ناشی از پیاده سازي دولت الکترونیکی پیدایش انواع جدید مسایل امنیتی است و از ملزومات آن حفظ حریم ها و اطمینان ، ایمنی و ساختارهاي امنیتی و نظارتی در مقابله با بحران ها می باشد.در ادامه راهکارهای بهبود امنیت در دولت الکترونیکی و همچنین تکنولوژیهای امنیتی توضیح داده خواهد شد.

منابع و ماخذ

[4] E-government and security requirements for information systems and privacy, Mohammad Hazza Zu’bi, Hamdan Hasan AL-Onizat, (2012), Journal of management research, Vol 4, No.4.

[5] اهمیت امنیت اطلاعات در استقرار دولت الکترونیک، نخستین همایش منطقه ای فناوری اطلاعات، چالوس، موسسه آموزش عالی طبرستان،میر نظامی, سید فرید و پیمان غفاری اشتیانی، ۱۳۹۲

[6] Developing fully functional E-government: A four stage model, Karen Layne and Jungwoo Lee, Government Information Quarterly,Volume 18, Issue 2, Summer 2001, Pages 122-136

[7] اهمیت و لزوم سیستم مدیریت امنیت اطلاعات در دولت الکترونیک، دومین کنفرانس بین المللی نظام اداری الکترونیک، تهران، مرکز همایش های علمی طاپکو، بحرانی،پیام و مهران یزدی، ۱۳۸۸

[8] E-Government-an Information Security Perspective, Rasha G. Hassan, Othman O. Khalifa, International Journal of Emerging Trends & Technology in Computer Science · June 2016

برچسبها: دولت الکترونیکی, امنیت اطلاعات, e, government, فناوری اطلاعات